Aylana tenglamasi
(x − a)² + (y − b)² = R² — markazi (a; b), radiusi R bo'lgan aylana. Qavs ichidagi ishora markaz koordinatasiga teskari.
Aylana — teng masofadagi nuqtalar. Markazi M(a; b), radiusi R bo'lgan aylananing har bir (x; y) nuqtasi M dan R masofada: (x − a)² + (y − b)² = R². Tenglama ochilgan ko'rinishda (x² + y² + Dx + Ey + F = 0) berilsa, x va y bo'yicha to'liq kvadrat ajratib, yana shu ko'rinishga keltiramiz.
Mavzu 9-sinf Geometriya dasturida o'tiladi. Pastdagi darsda shu mavzu bo'yicha mashqlar bor: javob darhol tekshiriladi, xato qilingan savollar keyin qayta so'raladi.
Formulalar
- Kanonik ko'rinish
(x − a)² + (y − b)² = R² - To'liq kvadrat
x² − 4x = (x − 2)² − 4 - Umumiy ko'rinishdan
R² = (D/2)² + (E/2)² − F (x − 2)² + (y + 3)² = 25 → M(2; −3), R = 5x² + y² − 4x + 6y − 12 = 0 → (x − 2)² + (y + 3)² = 25
Yechish tartibi
- x li hadlarni va y li hadlarni guruhlang.
- Har biridan to'liq kvadrat ajrating, ortiqcha sonni o'ngga o'tkazing.
- Markaz — qavs ichidagi sonlar teskari ishora bilan, R — o'ng tomonning ildizi.
Yechilgan misollar
(x − 2)² + (y + 3)² = 25
Yechimi
M(2; −3), R = 5
- a = 2, b = −3
- R = √25
x² + y² − 4x + 6y − 12 = 0
Yechimi
R = 5
- (x − 2)² − 4 + (y + 3)² − 9 − 12 = 0
- (x − 2)² + (y + 3)² = 25
Tipik xatolar
- O'ng tomonda R², radius emas: 25 → R = 5.
- Markaz ishorasini qavsdagidek qoldirish: (x + 3)² → a = −3, 3 emas.
- R² ni radius deb yozish.
- To'liq kvadrat ajratganda qo'shilgan sonni o'ng tomonga o'tkazmaslik.
Savol va javob
Aylana tenglamasi — bu nima?
(x − a)² + (y − b)² = R² — markazi (a; b), radiusi R bo'lgan aylana. Qavs ichidagi ishora markaz koordinatasiga teskari.
Aylana tenglamasi formulasi qanday?
Kanonik ko'rinish: (x − a)² + (y − b)² = R²; To'liq kvadrat: x² − 4x = (x − 2)² − 4; Umumiy ko'rinishdan: R² = (D/2)² + (E/2)² − F; (x − 2)² + (y + 3)² = 25 → M(2; −3), R = 5
Aylana tenglamasi qaysi sinfda o'tiladi?
9-sinf Geometriya dasturida. Shu mavzu bo'yicha 1 ta dars va mashqlar bor.
Aylana tenglamasida ko'p qilinadigan xato nima?
O'ng tomonda R², radius emas: 25 → R = 5.